ورود     |ثبت نام
تاریخ انتشار  :  12:00 عصر ۱۳۹۱/۶/۲۱
تعداد بازدید  :  1006
Print
   
گاوبندی

احمد جهان بین

مردها توی میدان گاوبندی جمع شده بودند.زن هاازروی بام ها،پشت چینه ها وازلابه لای پَرزینی* که جابه جا تیدِره*های قرمزوسیاه داشت،سرک می کشیدند. به جزکَل*خاتون زنِ ملاظهراب،زن جماعت توی میدان نبود. خداداد همان اول صبحی قارمَقار* کرده همه ی زن هاودخترهارا تارانده بود. عصبانی که می شد فحش ناموسی می داد. پیروجوان، غریبه وآشناهم نمی کرد همه رابایک چوب می راند. اهالی گاوبندی وآبادی های اطراف می شناختنش اماگاهی غریبه ها،بیشتربهبهانی هاوقمشه ای هایی که دوره گردبودندوجنس های بنجل شان رابه گاوبندی می آوردند باخداداد سرشاخ می شدند. البت معامله گر*ها می دانستندحریف زبان خداداد نمی شوند اگرچه دیدن چهره ی زردانبوه وقدوقواره ی ریغویش همه رابرایش شیرمی کرد. خداداد نه اصل ونسب وتیره وطایفه ی مشخصی داشت ونه معلوم بودازتخم وترَکه ی کیست. وقتی نوزادی کِلَپیت* شده بود زن های گاوبندی توی اتاقک مخروبه ی کنارامامزاده پیدایش کرده بودن. کسی متحملش نشد. خادم امامزاده گردن بارش شدوبزرگش کرد.

آن روزاما خدادادحسابی گردوخاک می کردوزمین وآسمان رابا فحش هایش به هم آورده بود. هنوزکسی از چندوچون ماجراخبر نداشت. بازارشایعه وحدس وگمان میان گاوبندی هاگرم بود. بیشترمیان زن ها وعیالِ* قمصورکه دل خوشی ازخداداد نداشتند. گندم برون قبل سرنوبت کُمبا* دعواشان شده بودو خداداد نام

                                                                                                                                   

   *  پرزین(پرز)=حصارطبیعی باغ که از درختان تیغ داریاشاخه ی درختان ساخته شده باشند.       تیدِره=تمشک.          کَل=کربلایی.                         قارمَقار= قال مقال،دادوبیداد.         معامله گر=اصطلاح روستاییان برای دستفروش دوره گرد.            کِلَپیت=قنداغ،پارچه پیچ کردن نوزاد.               عیال=نون خور،دراینجا زن وبچه،خانواده.                   کمبا=کمباین                                                                                         1

 

 پدربزرگ تازه مرحوم شده ی قمصورراآورده بود.(1)

مردهای توی میدان دوتادوتا زیرگوش هم پچ پچ می کردند، بعضی هاهم به سیگارو قلیان هاشان پُک     می زدند. می دانستندخداداددنبال بهانه ست تابه جان یکی بیفتدو خواهرومادرو مرده وزنده اش رابیاورد جلوی چشمش. برای همین احتیاط می کردندوچیزی نمی گفتند. تنها کَل خاتون که دست کمی ازخداداد نداشت وحرف های سردش آدم راسنگ روی یخ می کرد گاهی غرغرکنان، انگارکه بلندبلندفکرکند یک چیزهایی بلغورمی کرد. خداداد هم خیلی دَم به دَمش نمی گذاشت.

کَل خاتون گفت: خُوا دِره ی خوادا و شِره ی هیشکی نَگِرِه..کِ بِگُه چِه وابیِه؟ ای جماعت کار دارِن.. ما خِه نه انتَر مَنتَر تِنیم!(2)

خداداد که ساکت شده بودرفت روی سکوی کوچک سیمانی وسط میدان چارزانونشست. باآرامش سیگاری ازجعبه سیگارچهل تایی سفیدرنگش درآورد وباکبریت آتشش کرد. یله شد روی یک دست و ولنگار به سیگارش پک می زد. دودغلیظ سفیدرنگش راکه بیرون می داد سرش رامثل دیوانه هامی چرخاند و با دود سیگارش بازی می کرد.

حوصله جماعت داشت سرمی رفت هرچندفصل بیکاری بودواین وقت سال، اهالی دنبال چنین اتفاقاتی بودندکه سرشان راگرم کندوبرای مدتی شب نشینی های پای چاله شان راباطول وتفصیل واضافات آن واقعه بگذرانند. تا ماه ها بعد هم جاروجنجال های همین حرف های پای منقلی بساط بکِش وببنداهالی بیکاررا براه می کرد.

خداداد، سیگارش راکه تادستش رانسوزاند دورنیانداخت باته مِلکی اش به خاک مالاند. تُف غلیظی به زمین انداخت روبه امامزاده پیرآلاتی(3) کردوگفت: بَه ای پیرآلاتی تا سَی غَضمان نَیا کَپُم وازا نیبو.(4)

سیّدغَضبان، پیرمرد کُهَنگ* ریزجثه ای که خادم امامزاده بود، ازهمه ی گاوبندی هاو حتی جماعت آبادی های آن اطراف پیرتربود. پیرمردهای گاوبندی می گفتند وقتی بچه بودندوپیرآلاتی مثل امروزچنین بنای آبادوبزرگی نداشت سیدغضبان به همین سن وسال بودوآن موقع هم پیرترین آدم آن حوالی بود. بعضی ها می گفتندپیرآلاتی پدریاپدربزرگ سیدغضبان است وخودش اورا امامزاده کرده!! -خاکم بردهان- حتی       می گفتند غضبان اصلن سیدنیست! این شال سبزرا هم برای فریب مردم و کسانی که به زیارت امامزاده    می آیند به کمرش می بندد.

                                                                                                                                                                                                              

1-منظور، به بدی نام مرده را آوردن است. فحش دادن،توهین کردن.

2-خدا لباس های پاره ی کسی به تیغ خداداد گیر نکند.(ضرب المثل به معنی گذر کسی به آدم کنه نیفتد). پسر بگو چی شده؟...ما که مسخره ی تو نیستیم!

3-نام مرسوم و مصطلح امامزاده هایی که بنا واحیانن اصالت مستندی ندارند ومردم روی سنگ قبر آن ها چوب هایی قرار می دهند وبه آن ها پارچه و سوزن قفلی و... برای گرفتن حاجت می بندند. آلات= پارچه.

4- به این پیرآلاتی قسم تا سیدغضبان نیاید دهنم باز نمی شود.

* کُهَنگ= بسیار پیرو کهنسال.                                                                                                                                          2        

 چندسال پیش که گاوبندی هابه صرافت افتادندامامزاده رابه گاوبندی منتقل کنند، بلبشویی به پاشد. ریش سفیدان گاوبندی پایشان را توی یک کفش کردند که پیر را نبش قبرکنند بیاورند گاوبندی روی تِل باوینه* خاکش کنندوگنبدوبارگاهی برایش علم کنند درخور. راه بَردَلیدون* وطولانی تاامامزاده رابهانه کرده بودند. بیشترین زوارازهمین گاوبندی می رفت پابوس پیر برای همین خودشان را صاحب اختیار می دانستند. غضبان اما زیربارنمی رفت. همان موقع شیخ علی مراد گفت خوب راست می گویدحالاآمدیم قبررابازکردیم وچیزی درآن نبود،آن وقت خربیاروباقالی بارکن! داروندارغضمان وتاریخچه ی خانوادگی اش کُن فَیَکُن می شودو پیرمرد بیچاره بایدآواره ی کوه وبیابان شود. بااین حرف هاریش سفیدان ازخرشیطان پایین آمدندو دیگر پی قضیه رانگرفتند.

کا*بُرزو که همیشه سربه سرِسید می گذاشت می گفت:آخرین زن غضمان که هفتمین آنهابودسال هاپیش و درسن صدسالگی ازدنیارفت.بعدازآن هروقت به سیدمی گفتندچرادیگرزن نمی گیری می گفت: به خیرالنساء قول داده ام زن نگیرم وبه همین زودی بروم پیشش. و ازآن زمان صدسال می گذردو غضمان هنوز پیش خیرالنساء نرفته است!

غضبان اما بازن هاودخترها میانه ی خوبی داشت. دَله*دخترهای گاوبندی که به امامزاده می رفتندازمتلک هایش بی نصیب نمی ماندند. سیدچشم نپاک* نبود عادت کرده بودسربه سردخترهابگذاردوتکه بارشان کند چه این کاررا با مادرهاومادربزرگ های آنها هم کرده بود. برای همین پیردخترها نه تنها بدشان نمی آمد، بلکه بعضی وقت ها خودشان پاپی اش می شدند تاچیزی بگویدکه برای هم دیگردست بگیرندو بخندند.

خرمحمدباقررا جُل* انداخته، داده بودند دست قربان که سیدراسوارآن بیاورد. پیرآلاتی درسینه کش کوه مازَه* دراز روبروی گاوبندی بود. ازگاوبندی که نگاه می کردی نزدیک به نظر می آمد امابرای رسیدن به آن جا بایدمسیری طولانی وپرزحمت رابگذرانی. از وُرد*پنیری وکومَه*شورَه که می گذشتی و دره ی چهارده سوار رابالامی آمدی، تازه بایدپهنای دشت وسیعِ دلی کِلکِلَه بَرد* را بگذرانی. بعدازآن هم باغ های زیردست امامزاده بود که یابایددورشان می زدی وازراه خطرناک دره جنّی می رفتی یافحش ونفرین وطلسم های دالو*غزی، زنِ مرحوم میرجونشاه صاحب باغ رابه جان می خریدی. قربان فرزوچابک بود اما خرمحمدباقرکه خیلی پیر وگَورَه* شده بود نمی توانست به فرزی قربان ازمیان آن همه دارودرخت وسنگلاخ وآن مسیر   سگ مَتَرو*! به سرعت بگذرد.

                                                                                                                                                                                                            

* تل باوینه=تپه ی بابونه.                                بَردَلیدون=سنگلاخ.                     کا= قاید،پیشوندی برای آقایان غیرسید.               دَله=پیردختر،ترشیده.                                  چشم نَپاک=هیز.                        جُل=دست بافته ای که برپشت الاغ می اندازند.      مازه=پشت،کمر.                                         وُرد=یورد،محل اتراق عشایر.           کومه=خانه ی گِلی قدیمی.                              دِلی=دشت صاف و هموار و حاصلخیز.               دالو=پیرزن.                               کِلکِلَه بَرد=بازی محلی که با سنگ، چینه های سنگی حریف را باید هدف قراردهی.                   گَورَه=پیر،کسی یا چیزی که از شدت پیری دیگر شادابی ندارد.                           سگ مَتَرو=راه دشوار.راهی که سگ هم نمی تواند از آن بگذرد.                                                                                                3                                                                                                                                                                                 

 سیدرابه زحمت ازروی خرآوردند پایین. پیرمرد،از قربان وخرمحمدباقر بیشتر خسته وزَمَند* بود، صورتش شده بود آرد وهِناسَه* می زد.

   کل خاتون گفت: خُوا نیامُرزت که ای پیرَمِردَه دَی وَکُشتَن. بِگُه چِه مرگته تا خلاص نکِرده!(5)

خداداد که سیگارش رابا وحشت میان لب هایش فشرده بودو زیرلب چیزی زمزمه می کرد روی سکوی سیمانی ایستادوجماعت رانگاه کرد.

ملاقباد شبکلاه نمدی اش را ازروی زانویش برداشت همانطورکجکی گذاشت روی سرش رفت سمت خدادادکه حالا سرش راپایین انداخته بودوانگار زیرلب وِرد می خواند.

   ملاگفت: خُب حالوجونی یِه هَم سَی غضمان. بِگُه جُریان چِنِه دَ .(6)

همه منتظربودندخدادادچیزی بگوید. زن هانزدیک ترآمده بودندوچنتایی هم اصلن آمده بودندبالای سرِسید. خداداد دیگربه کسی گیر نمی داد. برای حرف زدن هم اصلن عجله ای نداشت. کم کم دالَلَه یِ* جمعیت داشت بالامی گرفت وهرکسی چیزی می گفت.

خدادادسینه راصاف کرد تف وخلط غلیظی انداخت روی زمین ورفت بالای سکو.

گفت: ای جَمجَمه چنه دَور سَی غضمان؟ هیباشَه خلوت کنید تا گَپمَه بِشنِفِه.(7)

جُل راروی زمین فرش کرده وپیرمردرا رویش نشانده بودند، تُربه اش راهم گذاشته بودندپشت کمرش. سرش راتکیه داده بودبه دیوارطویله ی رمضان وزیرچشمی جماعت رامی پایید. صدای هِن هِن اش آرام شده بودو انگاراصلن نفس نمی کشید. خداداد داشت این پاآن پا می کرد که صدای لیکَه یِ* عجب ناز جمعیت را شوراند.

سیدغضبان مرده بود. جماعت جمع شدنددورجنازه. زن ها لیکه می کشیدند و مردها به سیگارهاشان پک عمیق می زدند. غضبان رادرحیاط امامزاده همان جایی که خودش چندسال پیش وصیت کرده بودکنار خیرالنساء دفن کردند.

مرگ غضبان شایدکسی راناراحت نکردولی آن قدرتعجب آوروغیرعادی بود که تا مدت ها سرگرمی گاوبندی ها گفتن وشنفتن داستان هاوافسانه های زندگی او بود.بزودی آوازه ی سیدغضبان وماجراهای زندگی طولانی اش تاولایات پشت کوه هم رسید. دسته دسته جماعت مشتاق ازاطراف واکناف به زیارت پیرآلاتی می آمدند.همان روزها بودکه شیرعلی پسربی بی کتایون هم بعدازسال ها که توی بوشهرکارمی کرد به آبادی برگشت.گاوبندی ها رسیدگی به امور زوّار وامامزاده رابه عهده گرفتند. خادمی امامزاده رانوبتی کردندو در جوارپیربرای خودشان خانه ساختند. کم کم گاوبندی داشت به کنار پیرآلاتی نقل مکان می کرد.

                                                                                                                                                                                                                                     

5-خدا نیامرزدت که این پیرمرد را به کشتن دادی.بگو چه مرگت است تا خلاص نکرده.

6-خوب خالو (دایی)جان این هم سیدغضمان. بگو جریان چیست دیگر.

ادامه ی زیرنویس ها درصفحه ی بعد                             

4

  
 دیگرکسی به فکرحرفی که خداداد می خواست بزند نیفتاد.آن روز، بعدازخاکسپاری، گاوبندی هاکه به آبادی برگشتند خداداد برای همیشه ازآن جارفته بود، تنها گاو نَژدی* خداداد روی میدان گاوبندی به چنگکی آویزان شده بود.

 احمدجهان بین/بهار91/یاسوج

 


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال